Przejdź do treści

Proces i przygotowanie

Wykop startowy i odbiorczy - jak go przygotować krok po kroku

· 8 min czytania · Proces i przygotowanie

Wykop startowy i odbiorczy przygotowuje się w czterech etapach: wytyczenie i lokalizacja uzbrojenia, wykop z obudową, wykonanie ściany oporowej i dna, a na końcu odwodnienie oraz zabezpieczenie BHP. Wymiary obu komór zależą od maszyny, średnicy rury i głębokości posadowienia - dlatego zawsze ustala się je z wykonawcą przecisku, zanim wjedzie koparka.

Wykop startowy i odbiorczy - jak go przygotować krok po kroku

Czym jest wykop startowy i odbiorczy?

Wykop startowy to komora robocza, z której maszyna rozpoczyna wciskanie lub wiercenie rury pod przeszkodą. Wykop odbiorczy to komora po przeciwnej stronie przeszkody, w której odbiera się głowicę i koniec rurociągu. Przebieg całych prac opisujemy w artykule przecisk krok po kroku.

Oba wykopy są jedynymi miejscami, w których narusza się nawierzchnię. Cała reszta trasy - pod drogą, torami, rzeką czy budynkiem - powstaje bezwykopowo. Dlatego komory lokalizuje się poza pasem jezdni i strefą ruchu.

Gdy wykonawca realizuje przecisk sterowany, komora startowa pełni trzy funkcje:

  1. Stanowisko maszyny - mieści wiertnicę, torowisko i odcinki rur do wciskania.
  2. Punkt oporu - tylna ściana przenosi siłę wciskania, która w średnich wiertnicach dochodzi do 1000 kN.
  3. Baza pomiarowa - z komory prowadzi się sterowanie i kontrolę osi (np. systemem teleoptycznym).

W maszynie ALUSTEER siłę pchania przenoszą na grunt ścianki rozporowe ustawiane w komorze startowej. Komora odbiorcza nie przenosi takich sił. Musi jednak leżeć dokładnie w osi przecisku i na projektowanej rzędnej, bo to w niej sprawdza się, czy głowica trafiła w cel.

Sugerowany obraz: schemat przekroju z komorą startową, przeszkodą i komorą odbiorczą. Alt text: „Wykop startowy i odbiorczy - schemat przecisku sterowanego pod drogą”.

Jakie wymiary ma komora startowa i odbiorcza?

Komora startowa dla przecisku sterowanego ma zwykle od 2,5 × 1,5 m dla małych wiertnic do ponad 6 × 3,5 m dla maszyn wciskających rury o średnicy ok. 1400 mm. Komora odbiorcza jest mniejsza - przy okrągłych szybach często wystarcza średnica ok. 1,5 m.

Poniższe wartości to minima podawane przez producenta i wykonawców dla wiertnic typu WPS. Traktuj je jako punkt wyjścia, nie projekt.

Wiertnica (przykład)Komora startowa - prostokątna (dł. × szer.)Komora startowa - okrągłaŚrednica wciskanej rury
WPS-402,5 × 1,5 m-małe średnice
WPS-50 / WPS-602,7 × 1,8 mok. 2,0 m (WPS-50S)do 508 mm (WPS-50), do 610 mm (WPS-60)
WPS-802,7 × 2,1 mok. 2,5 m (WPS-80S)wg karty maszyny
WPS-1003,2 × 2,3 m-wg karty maszyny
WPS-1406,2 × 3,5 m (w praktyce do 8,5 × 3,2 m)-do 1400 mm

Źródła: Bipromasz - minimalne wymiary komór przeciskowych, Nodig - parametry wiertnic WPS.

Głębokość komory wynika z rzędnej projektowanej rury. Do rzędnej osi dodaje się wysokość torowiska i warstwę stabilizującą dno. Przy przecisku pneumatycznym („kret”) przyjmuje się przykrycie gruntem równe co najmniej 10 średnicom kreta.

Kręgi betonowe lub stalowe zamiast szalunków skrzynkowych pozwalają wykonać komory o głębokości nawet do 10 m i obniżają koszt obudowy.

Jak przygotować wykop startowy krok po kroku?

Wykop startowy przygotowuje się w siedmiu krokach - od rozpoznania gruntu po odbiór komory przez operatora maszyny. Pominięcie któregokolwiek z nich zwykle kończy się przestojem, a nie oszczędnością. Wymagania wobec inwestora opisujemy w tekście o tym, jak wygląda przygotowanie terenu pod przecisk.

  1. Sprawdź dokumentację i uzbrojenie. Roboty ziemne prowadzi się na podstawie aktualnego projektu z naniesionym uzbrojeniem. W pobliżu kabli i rur odkrywkę wykonuje się ręcznie.
  2. Rozpoznaj grunt i poziom wody. Badania geotechniczne decydują o rodzaju obudowy i o tym, czy potrzebne będą igłofiltry.
  3. Wytycz oś przecisku. Komora startowa i odbiorcza muszą leżeć na jednej osi, a ich dna - na rzędnych wynikających ze spadku rury.
  4. Wykonaj wykop z obudową. Stosuje się obudowy systemowe, ścianki szczelne, płyty betonowe lub kręgi. Producenci wiertnic zalecają stalowe obudowy wielokrotnego użytku.
  5. Zbuduj ścianę oporową. Tylna ściana musi być prostopadła do osi przecisku i stabilna przez cały czas wciskania. Za słaba ściana to najczęstsza przyczyna odchyłek osi.
  6. Przygotuj dno. Podłoże musi być stabilne - zwykle wykonuje się podsypkę lub chudy beton pod torowisko maszyny. W narożniku komory przewiduje się studzienkę odwadniającą.
  7. Zabezpiecz teren i zejście. Wygródź komorę, zapewnij bezpieczne zejście i miejsce na rury oraz dźwig (HDS) obok wykopu.

Sugerowany obraz: zdjęcie komory startowej z obudową i wiertnicą. Alt text: „Wykop startowy z obudową stalową i wiertnicą do przecisku sterowanego”.

Czym różni się wykop odbiorczy od startowego?

Wykop odbiorczy jest mniejszy i nie przenosi sił wciskania, ale wymaga większej precyzji lokalizacji. To w nim widać, czy przecisk trafił w zaplanowany punkt.

CechaWykop startowyWykop odbiorczy
Funkcjastanowisko maszyny i rurodbiór głowicy i końca rury
Typowy wymiarod 2,5 × 1,5 m wzwyżczęsto ok. Ø1,5 m lub 1,5 × 1,5 m
Ściana oporowawymagana, prostopadła do osiniepotrzebna
Obciążeniesiła wciskania do setek kNniewielkie
Kluczowe ryzykoustąpienie ściany, wodaprzesunięcie względem osi

W komorze odbiorczej zostaw miejsce na demontaż głowicy i wyciągnięcie żerdzi. Przy przecisku wieloetapowym ta sama komora może później posłużyć jako startowa dla kolejnego odcinka.

Jak zabezpieczyć wykop pod przecisk - BHP i odwodnienie

Wykop o pionowych ścianach bez obudowy można wykonać tylko do 1 m głębokości w gruncie zwartym, przy nieobciążonym naziomie. Głębsze komory wymagają obudowy, a powyżej 4 m bezpieczne nachylenie ścian lub obudowę określa projekt.

Podstawą są przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie BHP podczas robót budowlanych. Najważniejsze wymagania dla komór przeciskowych:

  • Wykop głębszy niż 1 m musi mieć bezpieczne zejście, a odległość między zejściami nie może przekraczać 20 m.
  • Bariery ochronne o wysokości 1,1 m stawia się nie bliżej niż 1 m od krawędzi wykopu.
  • Drogi transportowe i ruch maszyn trzymaj co najmniej 0,6 m od krawędzi obudowanego wykopu.
  • Urobku nie składuje się przy krawędzi wykopu - zostawia się wolny pas terenu.
  • Na noc wykop zabezpiecza się przed wpadnięciem ludzi, np. przykryciem lub ogrodzeniem.
  • Roboty w głębokich wykopach z obudową to prace szczególnie niebezpieczne - wymagają nadzoru i minimum dwóch osób.

Odwodnienie planuj przed wykopem, nie w trakcie. Przy wysokim poziomie wód gruntowych stosuje się igłofiltry, a w samej komorze - studzienkę w narożniku z pompą. Woda na dnie rozmiękcza podłoże pod torowiskiem i zmienia rzędną maszyny.

Źródło wymagań: Inżynier Budownictwa - bezpieczeństwo pracy przy głębokich wykopach.

Jakie błędy przy wykopie startowym kosztują najwięcej?

Najdroższe błędy to te, które ujawniają się dopiero w trakcie wciskania rur - gdy maszyna już pracuje, a każda godzina przestoju kosztuje cały zespół.

  1. Komora za mała. Brak miejsca na odcinek rury i torowisko wymusza krótsze rury, więcej połączeń i dłuższą pracę.
  2. Ściana oporowa bez zapasu. Ugięcie ściany przesuwa maszynę i zmienia kierunek przecisku.
  3. Brak odwodnienia. Woda podmywa dno, a pompa dołożona „na szybko” rzadko nadąża.
  4. Komora odbiorcza poza osią. Głowica wychodzi obok wykopu i trzeba poszerzać komorę lub przedłużać odcinek.
  5. Urobek przy krawędzi. Dociąża obudowę i łamie przepisy BHP.
  6. Wykop bez konsultacji z wykonawcą przecisku. Każda maszyna ma inne wymagania - wymiary uzgadnia się przed wykopem, a nie po.

Praktyczna zasada: poproś wykonawcę przecisku o rysunek komory z wymiarami, rzędną dna i wymaganą nośnością ściany oporowej. To jedna kartka, która oszczędza dni pracy.

Wzajemne dopasowanie szybów jako warunek powodzenia całej trasy

Punkt startowy i punkt odbiorczy nie istnieją w oderwaniu od siebie - tworzą system, który musi być spójny geometrycznie, geologicznie i logistycznie. Projektant, zanim zatwierdzi lokalizację obu szybów, analizuje profil podłużny trasy, rodzaj i warstwowanie gruntu, poziom wód gruntowych oraz wszelkie krzyżowania z istniejącą infrastrukturą.

Właśnie tutaj ujawnia się złożoność technologii, jaką jest przecisk sterowany: każda zmiana lokalizacji jednego z szybów pociąga za sobą konieczność przeliczenia całej trasy - kąta wejścia, kąta wyjścia, minimalnego promienia łuku, dopuszczalnych odchyleń. Przesunięcie szybu startowego o kilka metrów może oznaczać konieczność zmiany kąta wejścia, która z kolei wpłynie na głębokość wiercenia pod przeszkodą, a to może kolidować z inną infrastrukturą. To naczynia połączone, wymagające iteracyjnego podejścia projektowego i ścisłej współpracy między geodetą, geotechnikiem i kierownikiem robót. Jak operator prowadzi głowicę po tak zaplanowanej trasie, wyjaśniamy w tekście o tym, na czym polega torowanie trasy.

W praktyce dużych inwestycji liniowych - sieci gazowych, wodociągowych czy teletechnicznych - zdarza się, że punkt odbiorczy jednego odcinka staje się punktem startowym kolejnego. W takich przypadkach szyb musi spełniać podwójną rolę, co dodatkowo komplikuje jego projektowanie i wykonanie.

Konsekwencje złych decyzji lokalizacyjnych

Błędy w wyborze lub przygotowaniu punktów startowego i odbiorczego należą do najkosztowniejszych problemów, z jakimi borykają się wykonawcy robót bezwykopowych. Niezgodność geometryczna szybów może spowodować, że głowica wiertnicza wyjedzie poza obrys szybu odbiorczego, niszcząc jego obudowę lub - w skrajnych przypadkach - uszkadzając pobliskie fundamenty. Słabo zabezpieczony szyb może ulec obsunięciu pod wpływem drgań wiertarki lub parcia gruntu, co wstrzymuje roboty na wiele dni i generuje poważne koszty naprawcze.

Z kolei niewystarczająca przestrzeń robocza przy szybie startowym zmusza pracowników do wykonywania manewrów w warunkach ograniczonej widoczności i swobody ruchów, co bezpośrednio przekłada się na ryzyko wypadków oraz błędów w montażu osprzętu. Bezpieczeństwo pracy w szybio jest kwestią priorytetową - wąskie, nieodwodnione, słabo oświetlone wyrobisko to środowisko wysokiego ryzyka.

Planujesz przecisk pod drogą lub torami?

Zanim zaczniesz kopać, uzgodnij wymiary komór z wykonawcą. Jeśli potrzebujesz wsparcia przy projekcie lub realizacji, sprawdź, jak wygląda przecisk sterowany w praktyce i poproś o wycenę dla swojej inwestycji.

Pytania i odpowiedzi

Krótka odpowiedź od razu, szczegóły po rozwinięciu.

  • Jak głęboki musi być wykop startowy?

    Głębokość wykopu startowego wynika z rzędnej projektowanej rury plus wysokości torowiska maszyny i podsypki pod dno. Przy przecisku pneumatycznym przykrycie gruntem nad kretem powinno wynosić co najmniej 10 jego średnic.

  • Kto przygotowuje wykop startowy i odbiorczy?

    Wykopy przygotowuje zwykle generalny wykonawca lub firma ziemna, ale wymiary i nośność ściany oporowej określa wykonawca przecisku. Wiele firm przeciskowych wykonuje komory w ramach usługi.

  • Czy wykop odbiorczy jest zawsze potrzebny?

    Tak, w przecisku sterowanym i hydraulicznym komora odbiorcza jest niezbędna do odebrania głowicy i końca rury. Przy przewiercie sterowanym HDD wiertnica pracuje z powierzchni, więc często wystarczają niewielkie doły wejściowe i wyjściowe.

  • Jak zabezpieczyć ściany wykopu pod przecisk?

    Ściany komory zabezpiecza się obudową systemową, ściankami szczelnymi, płytami betonowymi lub kręgami betonowymi i stalowymi. Wybór zależy od głębokości, gruntu i poziomu wody.

  • Ile miejsca potrzeba wokół komory startowej?

    Oprócz samej komory potrzebny jest plac na odcinki rur, agregat, kontener sterowniczy i dojazd dźwigu (HDS). Barierki stoją nie bliżej niż 1 m od krawędzi, a ruch pojazdów - co najmniej 0,6 m od obudowanego wykopu.

Nie ma tu Twojego pytania?

Odpowiada konstruktor maszyny ALUSTEER, w ciągu 48 godzin.

Przecisk sterowany na Twojej trasie?

Podaj długość, średnicę rury i rodzaj gruntu. Odpowiada konstruktor maszyny ALUSTEER, w ciągu 48 godzin.

Test w Gdańsku

ALUSTEER można sprawdzić przed zakupem w centrum przeciskowym w Gdańsku.

Umów test
FIJALO-POLAND

ALUSTEER® to marka FIJALO-POLAND, producenta maszyn do pracy przy sieciach podziemnych. Wszystkie marki na fijalo.pl